Slapen is een grote schoonmaakactie

‘Slaap lekker!’ Dat klinkt gemakkelijk, maar zeker 25 procent van alle Nederlanders lijdt aan een slaapstoornis. Hoogleraar en slaap- deskundige Gerard Kerkhof: ‘Zoek op tijd hulp als je vaak moe bent of moeilijk inslaapt.’ Een slaapstoornis niet aanpakken, is gevaarlijk. Je kunt gemakkelijk ongelukken veroorzaken als je altijd moe bent. Of een mooie kans missen, bijvoorbeeld op het werk.

U vindt hier advies en tips om beter te slapen.

Aan de slag met uw slaapprobleem
Wilt u weer beter kunnen slapen? De cursus ‘Beter slapen’ leert u hoe u op een natuurlijke manier beter kunt slapen zonder het gebruik van slaapmiddelen. Leden krijgen 50 % korting op de cursusprijs.

Of download de ontspanningsoefeningen van de 'Ontspanningspodcast'. Zoek een plek op waar u ontgestoord kunt genieten van deze relaxte inspanning en laat u meevoeren...

13 Vragen over slapen

Wat doet mijn lijf als ik slaap? Slapen is een grote schoonmaakactie. Alles herstelt zich: je lichaam, je hormonale balans. De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat het opslaan van informatie en indrukken ’s nachts plaatsvindt. Als je iets nieuws leert en je slaapt goed, zul je het beter onthouden.

Moe! Wanneer ga je naar de huisarts? Als je na het slapen nog steeds doodmoe bent of overdag klachten hebt, zoals concentratieproblemen. Of als je stemming verslechtert, want dat hangt direct samen met je hormonen. Er zijn ook mensen die moeilijk in slaap komen. Zij piekeren veel, zijn heel druk in hun hoofd en daardoor overactief. Daar is geen simpele tip voor. Een psycholoog kan helpen om dit gedrag te leren veranderen.

Helpen slaappillen? Na een moeilijke gebeurtenis kan een slaappil goed helpen. Maar gebruik ze nooit langer dan twee of drie weken, want een slaappil lost het probleem niet op. Nog té vaak schrijft de huisarts zonder door te vragen een herhaal-recept uit. Terwijl hij, als de diagnose niet duidelijk is, beter kan door- verwijzen naar een slaapcentrum. Hier bekijken we of het probleem een lichamelijke oorzaak heeft. Is dat uitgesloten, dan kan een gedragsbehandeling helpen.

Waardoor slaap je slecht? We kennen zes ‘grote’ slaapstoornissen. Chronische slapeloosheid komt het meest voor. Maar ook parasomnie (mensen die bijvoorbeeld nachtmerries hebben of tanden- knarsen), rusteloze benen, hypersomnie (overmatige slaperigheid) en ademhalingsgerelateerde problemen zie ik veel. En natuurlijk de biologische klokstoornis, die vooral voorkomt bij mensen die nachtdiensten werken.

Ik word in de winter maar niet wakker. Doe ’s ochtends alle lampen aan, zet muziek op en ontbijt. En ga rond het middaguur wandelen. Dat klinkt misschien saai, maar je lichaam heeft zonlicht nodig om wakker te zijn.

Elke nacht een uur te weinig slaap, wat gebeurt er dan? Dat is heel ongezond. Je immuunsysteem verzwakt en dus groeit de kans op ziekte. Je bent ook snel chagrijnig. Je stemming wordt namelijk door hormonen aangestuurd en dat hormonenstelsel moet zich kunnen herstellen tijdens je slaap.

Mijn zus slaapt vijf uur, ik zeker acht. Hoe kan dat? De een is kortslaper, de ander langslaper. Dat is genetisch bepaald. Er zijn mensen die gewoon heel effectief slapen. Zij slapen sneller diep, hebben minder ‘lichte slaap’ nodig (zie kader). Verder is leeftijd een factor, en wat je overdag doet. Ben je mentaal erg druk? Dan heb je meer slaap nodig.
Kun je te lang slapen? Er zijn mensen die twaalf uur slaap nodig hebben. Waar deze stoornis vandaan komt, weet niemand. Het is vreselijk als je zoveel moet slapen, er bestaat geen medicijn of behandeling tegen. We kunnen alleen een stimulerend middel geven, maar gezond is dat niet.

Hoeveel slaap heb je nou echt nodig? Dat hangt samen met je leeftijd. Baby’s slapen veel, zo’n zeventien uur op een dag. Dat wordt langzaam minder: pubers hebben zeker negen uur nodig en twintigers, dertigers en veertigers zo’n acht uur. Wie over de vijftig is, slaapt nog minder, ongeveer zes uur per nacht. Hoe dat komt, weten we helaas nog niet. Vrouwen in de overgang slapen soms slecht door opvliegers. Logisch: als je lichaams- temperatuur plotseling stijgt, word je wakker.

Is overdag slapen slim? Als je ‘s avonds nog wat wilt doen, is het goed om even te ‘dutten’. Minstens twintig minuten, maar niet langer dan een uur, anders gaat het ten koste van je nachtslaap. Weet wel dat de kwaliteit van overdag slapen altijd minder is dan ‘s nachts.

Wat is de ideale slaapkamer? Zorg dat je goed kunt verduisteren, zet het raam open en maak er vooral geen pretpark van. Televisie, radio en telefoon zijn in je slaapkamer niet handig. De mens is namelijk heel dierlijk, we reageren op onze omgeving. Als je allerlei prikkels krijgt, als je naar drukke televisieprogramma’s kijkt of felle kleuren ziet, associeer je dat onbewust met wakker blijven. Seks en slapen; daar is je slaapkamer voor.

Avondmensen, bestaan die echt? Ja! Dat is geen aanstellerij, het is bewezen dat hun biologische klok anders werkt. Die wil dat ze later opstaan en laat naar bed gaan. Dat kun je niet veranderen, wel kun je met licht proberen je ritme te versnellen of vertragen. De huisarts kan daarbij adviseren. Tip Houd op vakantie in de gaten hoe laat je ‘natuurlijk’ wakker wordt. Je leert zo je biologische klok goed kennen.

Is uitslapen goed? Niet altijd, maar lekker is het wel. Als je het op vrijdag laat maakt, dan wil je zaterdag langer slapen. Dat is prima, maar je ritme kan hierdoor wel wat verstoord raken. Om dat te voorkomen kun je het best hooguit een uur langer slapen dan normaal. Kom je alleen nog laat in slaap? Dan kun je beter stoppen met uitslapen.

Slaapfases
Als je slaapt, gebeurt er van alles met je geest en lichaam. Je doorloopt drie of vier keer de zogenaamde slaapcyclus. Eén cyclus duurt zo’n anderhalf uur.

• Heel lichte slaap Als je goed kunt inslapen, duurt dit een paar minuten. Dit is de enige fase die zich niet herhaalt.
• Lichte slaap Niet meer bewust van je omgeving. Duurt gemiddeld een uur.
• Diepe slaap Spieren ontspannen en de hartslag daalt. Dit duurt zo’n half uur. Deze fase wordt steeds korter.
• Remslaap of droomslaap Lichaam en geest worden actiever. Deze fase duurt vijftien tot twintig minuten.