Angst, dromen en nachtmerries

Sliepen de kinderen eerst als een roos? Opeens kan het dan over zijn met de nachtrust. In bepaalde periodes kunnen kinderen worden geplaagd door nachtmerries en angstdromen. Dat is heel normaal, maar voor ouders soms knap verontrustend.

Als ouder weet je best hoe je de voorwaarden creëert voor een goede en gezonde nachtrust van je kind. De dag rustig afbouwen, een vast ritueel volgen. En dan nog kun je niet altijd voorkomen dat je kinderen 's nachts gillend wakker worden. 'Zo rond de twee, drie jaar is het kind duidelijk in ontwikkeling', vertelt orthopedagoge Graddy van der Bend  'Kinderen willen geen afscheid van de dag nemen en zijn in staat zich zelf wakker te houden. Dat kan leiden tot slaaptekort en vermoedelijk tot angstdromen. Tegelijkertijd neemt hun verbeeldingskracht toe. Monsters en heksen gaan een rol spelen in hun fantasieën en dromen. En vaak gaan ze rond die tijd over van en ledikant naar een kinderbed.'

Al met al voldoende voedingsbodem voor nachtmerries of angstdromen, ook wel nachtelijke angstdromen of pavor nocturnus genoemd. 'Maar ook wat oudere kinderen, tussen vier en tien jaar kunnen een periode nachtmerries en angstdromen hebben. Dat kan komen door bijvoorbeeld de overgang van de crèche naar de basisschool, of een andere ingrijpende gebeurtenis in een kinderleven.'

Angstige indruk
Volgens Graddy is het belangrijk onderscheid te maken tussen nachtmerries en angstdromen. 'Nachtmerries treden meestal in de tweede helft van de nacht op. Kinderen worden helemaal van streek wakker en kunnen moeilijk tot rust komen. Troost bieden en geruststellen is alles wat je als ouder kunt doen Eenmaal gekalmeerd gaan kinderen weer slapen. Vaak weten ze de volgende dag nog wel dat ze een nare droom hebben gehad.

Maak ze niet wakker
Angstdromen dienen zich vroeg in de avond aan. Vooral kinderen met een slaaptekort hebben er last van, omdat ze grote behoefte hebben aan diepe slaap. En juist in die diepe slaap komen angstdromen voor. Ook al hebben kinderen met een angstdroom de ogen wijd open gesperd, maken ze een angstige indruk, en komen ze zelfs uit bed, wakker zijn ze niet. Belangrijk is ze ook niet wakker te maken, dat brengt ze alleen maar in verwarring. Wat het lastig maakt voor ouders, is dat ze moeilijk te troosten zijn. Blijf gewoon rustig bij ze. Na een angstdroom slapen kinderen sneller weer in dan na een nachtmerrie. De volgende ochtend weten ze er niets meer van.'

Slaappatroon
Het waarom van een nachtmerrie of angstdroom is niet altijd gemakkelijk te duiden. Graddy: 'Het ene kind heeft veel afleiding en veel activiteiten nodig om 's nachts goed te slapen. Het andere kind wil juist rust en is van een kleine gebeurtenis al van slag. Kijk goed naar je kind. Hoe zit het slaappatroon precies in elkaar, wat gebeurt er overdag, zijn er stressfactoren? En merk je dat steeds hetzelfde thema terugkomt in de nachtmerries of dat het kind vaak nachtmerries heeft, dan zou je daar overdag over kunnen praten met je kind.'

Verzin samen een positief einde
Ook is het een idee bij het naar bed gaan boze dromen weg te blazen of samen met het kind een positief einde te verzinnen voor een boze droom. Bij het voorkómen van angstdromen is regelmaat belangrijk. Een vaste bedtijd helpt de biologische klok stabiliseren. Is het kind rond de drie jaar of ouder en is het 's avonds nog lang aan het 'spoken' voordat het in slaap valt, bekijk dan bijvoorbeeld of het middagslaapje nog wel nodig is.

Geruststelling
Op het moment dat het kind of het gezin niet meer goed kan functioneren door de slaapproblemen, is het tijd om hulp in te schakelen. 'Soms is het slaap-waakritme helemaal zoek. Een orthopedagoog kan samen met ouders het slaappatroon in kaart brengen, bekijken wat de ouders al hebben geprobeerd, maar ook uitvinden wat de uitzonderingen zijn. Ging het laatst veel beter na een lange boswandeling, dan kun je dat uitbouwen.' Als kinderen een jaar of vijf, zes zijn, dan komen ze in een fase waarin de slaapcyclus beter ontwikkeld is.

De meeste kinderen groeien dan over de angstdromen heen. Kinderen in die leeftijd kunnen ook beter het onderscheid maken tussen fantasie en werkelijkheid. Dat kan eveneens een gunstig effect hebben op het wegblijven van angstdromen en nachtmerries. Weet het daarnaast goed te verwoorden wat er in zijn hoofdje omgaat, dan is de nachtelijke onrust al snel verleden tijd.

Ontroostbaar
Loes Veldhuis over dochter Laila (4 jaar): 'Laila werd vaak 's avonds tegen een uur of elf gillend wakker. Paniekerig, warm en ontroostbaar. Als ze eenmaal weer sliep , lagen wij nog in bed te piekeren over wat er met haar aan de hand kon zijn. Was er overdag iets naars gebeurd? Uiteindelijk hebben we hulp gezocht bij de orthopedagoog. We herkenden ons direct in het beeld dat zij schetste van nachtelijke angsten: een kind dat helemaal over de toeren is, maar onbereikbaar. Die erkenning stelde ons eruit. Geen trauma's, geen afwijkingen, maar iets wat hoort bij de normale ontwikkeling en waar je als ouder rustig op moet reageren.'

Hulp nodig? Heef u vragen over het slaapgedrag van uw kind of maakt u zich er zorgen over, dan kunt u deskundige hulp inschakelen. Een orthopedagoog kan u helpen met tips en adviezen.