Leren leven met pijn: Mariska geniet van kleine dingen

Onlangs schreef Mariska van der Tuin-van Gennep (45) weer eens een gedichtje. Dat had ze door alle stress, pijn en vermoeidheid al lang niet meer gedaan. Vanwaar die positieve ontwikkeling? Een mindfulnesstraining van Indigo. ‘Het leven heeft weer glans,’ zegt Mariska tevreden. ‘Ik geniet van kleine dingen.’ 


 

Mariska heeft colitis ulcerosa, een chronische aandoening aan de dikke darm. Die ontsteekt regelmatig en dat gaat gepaard met buikpijn, diarree, pijn en vermoeidheid. Mariska kreeg er twintig jaar geleden voor het eerst last van, kort na haar huwelijksreis.
Het duurde nog zes jaar voordat duidelijk was wat ze precies had. En het vergde nóg een aantal jaren voordat ze besefte dat ze een ziekte had waar ze niet van zou genezen. ‘Dat drong met horten en stoten tot me door. Stiekem heb ik altijd gehoopt dat het vanzelf over zou gaan. Ik had er erg veel moeite mee, vond het makkelijker om ertegen te vechten dan erin te berusten. Ik wilde net als iedereen gewoon gezond zijn.’

Het gevolg van haar ziekte is dat Mariska, secretaresse in Assen, getrouwd en moeder van drie kinderen, gedurende periodes erg veel pijn heeft. ‘Net als wanneer je een
fikse buikgriep hebt, blijf ik in zulke tijden het liefst in bed en dicht bij het toilet. Ik moet soms gewoon pas op de plaats maken, want dan gaat het echt niet.’

Voor Mariska is pijn (en vermoeidheid) een onderdeel van haar leven. Of ze wil of niet. En ze is niet de enige. Uit de Nationale Pijnmeting is gebleken dat er in Nederland zo’n 2,2 miljoen mensen zijn die lijden aan chronische pijn, vaak gepaard met constante moeheid. Pijn kent allerlei gedaanten. De een voelt een scherpe pijn, de ander een brandende en de derde een doffe pijn. Pijn is moeilijk te meten én is subjectief. Wat de een als hevige pijn ervaart, is voor de ander draaglijk. Pijn is pijn als je pijn vóélt, zeggen deskundigen dan ook.

Onbegrepen
Acute pijn is een signaal van het lichaam dat er iets mis is. Je gaat naar de huisarts of naar een specialist. Wordt er een oorzaak gevonden, dan krijg je een behandeling en verdwijnen de klachten meestal. Maar soms is de oorzaak onbekend of blijven de pijn en vermoeidheid ook als de oorzaak is verholpen. Díé pijn wordt onbehandelbare, onbegrepen,  herapieresistente of goedaardige, chronische pijn genoemd. In Mariska’s geval heeft de pijn weliswaar een duidelijk aanwijsbare oorzaak, maar is die niet te verhelpen. Altijd of vaak pijn hebben heeft vanzelfsprekend effect op alle aspecten van je leven. Als je pijn hebt, word je sneller moe, kun je minder aan, slaap je slechter en is het lastiger om een goed humeur te bewaren. Dat heeft invloed op je relatie, je werk, je vriendschappen en je hobby.

Opmerkzaamheid
Begin dit jaar raakte Mariska overspannen en moest ze een aantal weken verzuimen. ‘De oorzaak was een combinatie van factoren, niet puur werk. Daarom wilde ik ook zo snel mogelijk weer aan de slag. Ik wist bovendien: hoe langer ik eruit ben, hoe moeilijker het wordt om terug te komen.’

Via haar werk kreeg ze de gelegenheid een mindfulnesstraining bij Indigo te volgen, een initiatief van zes GGZ-instellingen, waaronder die van Drenthe. Mindfulness betekent ‘opmerkzaamheid’: je bewust zijn van alles wat zich op een moment voordoet, zonder erover te oordelen of het te willen veranderen. Mindfulness heeft zijn wortels in het boeddhisme (maar staat los van religie) en is een aandachtstraining; aandacht voor je lichaam, gevoelens en gedachten.

In de training bij Indigo leren mensen een ‘bodyscan’ te doen (hoe voelt mijn lichaam, waar zitten spanningen?). Ze krijgen yogaoefeningen en leren zich bewust te worden van hun gedachten. Samen met de training ‘Voluit leven’ vormt de mindfulnesstraining het zorgaanbod van Indigo voor mensen met onverklaarbare (lichamelijke) klachten. Vaak stopt de hulp als artsen ‘uitbehandeld’ zijn, terwijl het omgaan met een ziekte voor de patiënt dan pas begint.

De twee trainingen overlappen elkaar deels en vullen elkaar aan. Ze zijn overigens niet alleen bedoeld voor mensen met (chronische) pijnklachten, maar ook voor mensen met (werk)stress, burn-outklachten of angstige en sombere gevoelens.

Praktische training
De mindfulnesstraining bestaat uit negen wekelijkse bijeenkomsten en wordt door twee mensen gegeven. Eén ervan is Daja Lindeman, preventiemedewerker en sociaal-psychiatrisch verpleegkundige bij Indigo. ‘Het is een praktische training. Veel ziekten zijn stressgevoelig. Klachten van reuma, migraine en fibromyalgie bijvoorbeeld verergeren door stress. Als je daar meer inzicht in hebt, verdwijnen die klachten niet, maar worden ze wél minder.’

Mindfulness is een training die antwoord geeft op de eisen die de huidige maatschappij aan ons stelt, vindt Daja. ‘Mensen móéten veel, er komt een hoop informatie op ze af en ze willen steeds meer. We vliegen maar door, op de automatische piloot. We zijn te ver van onszelf af komen te staan. Dat veroorzaakt stress, pijn en vermoeidheid.’ Daja ziet het veel bij mantelzorgers (mensen die voor een zieke in hun omgeving zorgen), maar ook bij anderen. ‘Ze zijn zich niet bewust van de signalen van hun lichaam, walsen er voortdurend overheen. Mensen zijn streng voor zichzelf, stomen door, ook als het slecht voor ze is. Mindfulness helpt je om weer bij jezelf en je eigen lichaam stil te staan, je grenzen te stellen, nee te zeggen, voor jezelf op te komen.’

Gelukkig zijn
De mindfulnesstraining draagt er ook aan bij dat mensen beter met hun pijn kunnen omgaan. Daja: ‘Je denkt vaak: als ik van de pijn af ben, kan ik verder. Je stelt je leven als het ware uit totdat de pijn over is. Maar misschien kun je ook wel gelukkig zijn mét pijn. Door ’m te accepteren en een plek te geven.’

Onderzoekers van de Universiteit Gent constateerden enkele jaren geleden al dat patiënten die voortdurend op zoek blijven naar genezing, meer beperkingen van hun pijn ondervinden dan patiënten die de pijn aanvaarden en ermee leren omgaan.

De mindfulnesstraining heeft Mariska een laatste zetje gegeven om in haar pijn te berusten. ‘Vroeger kon ik heel erg ín de pijn gaan zitten. Dan bestond er bij wijze van spreken niks anders. Nu denk ik: oké, hij is er vandaag en hij mág er zijn. Dat zijn gevleugelde woorden geworden. Ik verzet me er ook niet meer tegen dat ik medicijnen moet slikken. Tijdens de training heb ik me gerealiseerd dat ik die gewoon nodig heb. Ze horen bij mijn leven. En de onrust die ik na mijn overspannenheid bleef voelen, is beduidend minder geworden. Ik voel me vrolijker.’

Lees ook het verhaal van Anita Penner uit Purmerend: 'Ik moet een nieuwe balans vinden'.