Eenzaamheid: Ineens heb je die weerklank niet meer

Chris Blom (85) voelde zich erg eenzaam toen zijn vrouw dit voorjaar overleed. ‘Als je thuiskomt, is er niemand die iets tegen je zegt.’ Inmiddels heeft hij de draad weer een beetje opgepakt. ‘Het is gek om te zeggen, maar ik lééf nu weer.’

Meneer en mevrouw Blom waren zestig jaar getrouwd. ‘We hebbeneen mooie tijd gehad samen,’ vindt hij. Maar de laatste jaren waren zwaar. Mevrouw Blom was diabetespatiënte en meneer Blom verzorgde haar. ‘Op het laatst kon ze niks meer: lopen, zitten, slikken. Ik hielp haar overal bij. We waren aan huis gebonden en ik kon alleen weg als er iemand bij haar was.’
Toen zijn vrouw was overleden, viel meneer Blom in een gat, vertelt hij. ‘Mijn twee dochters, schoonzoons en drie kleinzoons en één kleindochter wonen gelukkig in de buurt en die komen vaak langs. Ik heb best veel aanloop, maar toch. Eerst ben je nog druk met regelen: de begrafenis, de bedankkaarten. Maar daarna wordt het moeilijk. Vroeger, als ik na het kaarten thuiskwam, vroeg mijn vrouw hoe het geweest was. Ze leefde met me mee. En dan ineens heb je die weerklank niet meer. Dat is een heel gemis.’
Dat gemis zal hij straks ook met de feestdagen voelen. Hij heeft zich voorgenomen zijn verjaardag, op tweede kerstdag, gewoon te vieren. Dus alleen zal hij niet zijn. ‘Maar met mijn gedachten ben ik wel ergens anders, denk ik.’

Verschillend
Er zijn veel eenzame ouderen zoals meneer Blom. Van de ruim 2,6 miljoen 65-plussers voelt bijna 1 miljoen zich eenzaam, meer dan 100.000 van hen voelt zich zelfs erg eenzaam. Eenzaamheid is een gevoel. Je kunt het van de buitenkant niet zien en de situaties van eenzame mensen verschillen nogal. De een voelt zich eenzaam met tientallen vrienden om zich heen. De ander is altijd alleen, maar heeft er nooit last van. Eigenlijk zijn er twee soorten eenzaamheid: sociale en emotionele. Bij sociale eenzaamheid heb je het gevoel dat je te weinig sociale contacten hebt. Bij emotionele eenzaamheid heb je misschien wel genoeg contacten, maar mis je iemand met wie je intieme, persoonlijke dingen kunt delen. Dat kan een partner zijn, maar ook een goede vriend of vriendin.
Eenzaamheid, zo is wetenschappelijk bewezen, kan de gezondheid beïnvloeden. Het kan de bloeddruk verhogen, stress geven en je kunt er depressief van worden. Door eenzaamheid loopt een kwart van de 65-plussers extra risico op gezondheidsproblemen, opname in een tehuis of overlijden. Ouderen tussen de 60 en 75 jaar zijn niet eenzamer dan anderen, maar mensen boven de 75 wel. Dat komt deels door het overlijden van hun partner of naasten. Van alle 75-plussers had 5 procent in 2009 geen familiecontacten en kreeg 13 procent zelden vrienden op bezoek. Een andere reden is een slechtere gezondheid. Daardoor zijn mensen minder mobiel en voor hun contacten vaker afhankelijk van anderen.

Hulp
Hoewel één op de drie Nederlanders wel eens eenzaam is, schromen veel mensen om dat toe te geven. Dat merkt Ledenconsulent Carline Klaarenbeek in haar werk. Zij helpt leden om oplossingen te zoeken voor allerlei vragen en problemen op het gebied van wonen, zorg en welzijn.
'Mensen roepen niet zo snel: "Ik ben eenzaam." Ze bellen wel met andere verzoeken, maar eenzaamheid is kennelijk niet iets waar ze onze hulp voor vragen. Van de tientallen telefoontjes die wij afhandelen, gaat slechts een handjevol expliciet daarover.'
Eenzaamheid is een vervelend gevoel, maar er valt iets tegen te doen. Heb je te weinig sociale contacten, dan kun je proberen je netwerk uit te breiden. Mis je een vertrouweling, dan kun je op zoek gaan naar iemand met wie je dat vertrouwen stapje voor stapje kunt opbouwen, bijvoorbeeld via een vrijwilligersorganisatie. Soms maken mensen zichzelf met hun gedachten eenzamer dan nodig is. Bijvoorbeeld als ze hun situatie voortdurend vergelijken met die van vrolijke, gezonde mensen die het leuk hebben samen. Dan kan het helpen positiever te denken en juist een vergelijking te trekken met iemand die het slechter heeft. Een andere manier om de eenzaamheid te lijf te gaan, is afleiding zoeken. Door dingen te dóén, met of zonder hulp van anderen. Elk uurtje dat je de eenzaamheid niet voelt, is meegenomen en maakt de dag weer wat korter.
Carline en de andere Ledenconsulenten kunnen helpen. 'Als mensen bellen, kijken we eerst waar ze behoefte aan hebben. Willen ze misschien een avondje uit, naar het theater? Vinden ze het leuk als er iemand op bezoek komt? Hebben ze vervoer nodig?' Carline beschikt over een breed netwerk en ze kent alle mogelijkheden voor hulp. 'We zoeken eerst in de regio. Op buurtniveau heb je ook veel initiatieven.' Is er in de naaste omgeving geen oplossing te vinden, dan zijn er landelijk nog allerlei opties. 'Vrijwilligersorganisaties of organisaties waar je via ons tegen een redelijk tarief begeleiding per uur inhuren, om samen de stad in te gaan bijvoorbeeld. In elk gebied, elke wijk zijn zaken anders geregeld, maar er is heel veel.'

Positief zijn
Meneer Blom is niet bij de pakken neer gaan zitten. Een paar maanden na het overlijden van hun moeder zeiden "zijn meiden" tegen hem: 'Pa, je moet weer iets voor jezelf gaan doen.' En dat advies nam hij ter harte. Hij ging weer kaarten en vissen en is met 35 West-Friezen in een bus naar Oostenrijk geweest. 'Mijn neef, 82 jaar, had me opgegeven. Ik kom uit Enkhuizen en kende een paar dames uit dat gezelschap. Die reis is me goed bevallen.' Je moet positief zijn, vindt meneer Blom. 'Stel je open voor andere mensen. Praat met ze, doe iets voor een ander, help elkaar. Ga de natuur in, blijf niet thuis zitten', somt hij zijn persoonlijke tips op.
Meneer Blom heeft sinds kort ook de Evean Nieuw Groenland Wijkpas. Met de pas kan hij gebruikmaken van alle faciliteiten van verzorgingshuis Nieuw Groenland, bij hem in de buurt. 'Met de Wijkpas proberen we ertoe bij te dragen dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen', legt Annemieke Dovis, activiteitenbegeleidster bij Nieuw Groenland en contactpersoon voor de Wijkpas, uit. 'Iedereen vult zijn eigen behoefte in. Het pakket van de Wijkpas is breed: pedicure, kapsalon, activiteiten, uitstapjes en bijeenkomsten waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Je kunt er tegen gereduceerd tarief aan deelnemen of in ons restaurant eten.' Dat doet meneer Blom tegenwoordig regelmatig. 'Mijn kinderen zeggen nu wel eens: "Pa, we hebben je gebeld, maar je was er telkens niet." Ja, ik blijf natuurlijk niet thuis zitten wachten tot ze bellen', lacht hij.

Lees ook het verhaal van Annie Donker-Hermes: 'Niet alleen, maar wel eenzaam.'